Ktoś nagle osuwa się na chodnik, dziecko zaczyna się krztusić albo po oparzeniu skóra szybko puchnie. W takich chwilach liczą się nie efektowne gesty, lecz spokojna ocena sytuacji, szybkie wezwanie pomocy i kilka prostych czynności, które mogą podtrzymać życie do przyjazdu ratowników. Wyjaśniam, jak postępować przy utracie przytomności, zatrzymaniu krążenia, zadławieniu, krwawieniu, oparzeniu i innych częstych stanach nagłych.
Najważniejsze działania wykonuje się w tej kolejności
- Najpierw bezpieczeństwo własne, poszkodowanego i osób wokół.
- Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112 lub 999 i wykonuj polecenia dyspozytora.
- Brak prawidłowego oddechu oznacza konieczność natychmiastowego rozpoczęcia RKO.
- Nieprzytomną osobę, która oddycha, ułóż w pozycji bocznej bezpiecznej, o ile nie podejrzewasz urazu kręgosłupa wymagającego stabilizacji.
- Przy silnym krwawieniu zastosuj mocny, bezpośredni ucisk, a przy zadławieniu reaguj zgodnie z nasileniem objawów.
Od czego zacząć, gdy liczą się sekundy
Moja podstawowa zasada brzmi prosto: nie stawaj się kolejną osobą poszkodowaną. Zanim podejdziesz, sprawdź ruch uliczny, ogień, prąd, agresywne zwierzę, gaz lub inne zagrożenie. Jeśli miejsce nie jest bezpieczne, oddal się i wezwij służby, zamiast ryzykować własne życie.
Gdy można bezpiecznie działać, podejdź, przedstaw się i zapytaj, co się stało. Oceń, czy osoba reaguje na głos i delikatne dotknięcie ramienia. Przytomnego poszkodowanego uspokój, nie pozwalaj mu bez potrzeby chodzić i nie podawaj jedzenia ani picia, szczególnie gdy może być potrzebny zabieg lub występują nudności.
Telefon pod numer 112 lub 999 powinien być wykonany szybko, gdy istnieje podejrzenie zagrożenia życia. Podaj dokładną lokalizację, liczbę poszkodowanych, ich stan oraz to, co się wydarzyło. Nie rozłączaj się pierwszy, bo dyspozytor może przekazać instrukcje dotyczące uciskania klatki piersiowej, krwawienia lub zadławienia.
Jeśli masz rękawiczki jednorazowe, załóż je przed kontaktem z krwią lub innymi płynami ustrojowymi. Ich brak nie powinien jednak opóźniać wezwania pomocy. W praktyce najwięcej dobrego robi nie perfekcyjny sprzęt, lecz szybkie rozpoznanie problemu i konsekwentne działanie.
Gdy poszkodowany nie reaguje
Nieprzytomny, ale oddycha
Udrożnij drogi oddechowe, delikatnie odchylając głowę i unosząc żuchwę. Sprawdzaj oddech przez nie więcej niż 10 sekund. Pojedyncze westchnienia, nieregularne charczenie lub agonalne łapanie powietrza nie są prawidłowym oddechem.
Jeżeli osoba nie reaguje, ale oddycha normalnie, zadzwoń pod 112 lub 999 i ułóż ją w pozycji bocznej bezpiecznej. Kontroluj oddech do przyjazdu ratowników i zabezpiecz poszkodowanego przed wychłodzeniem. Gdy podejrzewasz poważny uraz, zwłaszcza kręgosłupa, nie przemieszczaj go bez konieczności, chyba że pozostawienie w danym miejscu zagraża życiu albo trzeba udrożnić drogi oddechowe.
Brak prawidłowego oddechu
Po wezwaniu pomocy rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową. Połóż osobę na twardym podłożu, uklęknij obok i ułóż dłonie na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka. Wykonuj uciski z częstotliwością 100-120 na minutę, na głębokość około 5-6 cm u dorosłego, pozwalając klatce piersiowej całkowicie się unosić.
Standardowy schemat obejmuje 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Jeśli nie chcesz lub nie możesz wykonywać oddechów, prowadź nieprzerwane uciski klatki piersiowej. Lepiej rozpocząć samo uciskanie niż czekać bezczynnie na przyjazd karetki.
Jeśli w pobliżu znajduje się AED, poproś inną osobę o jego przyniesienie. Włącz urządzenie, przyklej elektrody na odsłoniętą i suchą klatkę piersiową oraz wykonuj polecenia głosowe. Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego. RKO kontynuuj do czasu przejęcia działań przez ratowników, powrotu prawidłowego oddechu, własnego wyczerpania albo pojawienia się zagrożenia.
U dzieci i niemowląt technika oraz głębokość ucisków różnią się od postępowania u dorosłych. W takiej sytuacji zadzwoń pod 112 lub 999 na głośniku i postępuj według instrukcji dyspozytora, jeśli nie masz aktualnego przeszkolenia pediatrycznego.
Co robić przy zadławieniu, krwotoku i oparzeniu
Zadławienie
Jeśli osoba kaszle skutecznie, zachęcaj ją do kaszlu i obserwuj. Nie klep jej odruchowo po plecach, gdy kaszel nadal usuwa ciało obce. Gdy nie może mówić, oddychać ani kaszleć, pochyl ją do przodu i wykonaj do 5 uderzeń między łopatki. Jeśli to nie pomoże, zastosuj do 5 uciśnięć nadbrzusza, a potem naprzemiennie powtarzaj obie techniki.
U osoby w ciąży lub z dużą masą ciała zamiast uciśnięć nadbrzusza wykonuje się uciśnięcia klatki piersiowej. Gdy poszkodowany straci przytomność, delikatnie połóż go na podłodze, wezwij pomoc i rozpocznij RKO. Nie wkładaj palców do ust na ślepo, ponieważ możesz wepchnąć przedmiot głębiej.
Silne krwawienie
Przyłóż jałowy opatrunek, gazę lub czysty materiał i mocno uciskaj ranę. Jeśli materiał przemoknie, dołóż kolejną warstwę na wierzch, zamiast zdejmować pierwszą. Przy masywnym krwotoku z kończyny, którego nie da się opanować uciskiem, użyj profesjonalnej opaski uciskowej, jeśli ją masz i potrafisz zastosować, a dyspozytor może poprowadzić cię przez kolejne kroki.
Nie wyciągaj przedmiotów wbitych w ranę i nie przemywaj głębokiego urazu przez wiele minut. Przy podejrzeniu wstrząsu połóż poszkodowanego, jeśli nie ma przeciwwskazań, okryj go i kontroluj oddech. Bladość, zimny pot, splątanie i narastająca senność wymagają pilnego wezwania służb.
Przeczytaj również: Kto może wystawić zaświadczenie o ukończeniu kursu pierwszej pomocy?
Oparzenie
Oparzone miejsce chłodź chłodną bieżącą wodą przez około 20 minut, jeśli nie zwiększa to ryzyka wychłodzenia. Zdejmij biżuterię i luźną odzież, ale nie odrywaj materiału przyklejonego do skóry. Nie przykładaj lodu, tłuszczu ani pasty do zębów i nie przekłuwaj pęcherzy.
Dzwoń po pomoc przy rozległych, głębokich lub elektrycznych oparzeniach oraz wtedy, gdy uraz obejmuje twarz, szyję, dłonie, narządy płciowe albo drogi oddechowe. Obrzęk ust, chrypka, sadza w okolicy ust i trudności w oddychaniu mogą oznaczać oparzenie inhalacyjne, które szybko staje się zagrożeniem życia.
Objawy, których nie wolno przeczekać
Nie każda sytuacja wygląda jak klasyczny wypadek. Zawał, udar, ciężka reakcja alergiczna czy napad drgawek mogą rozpocząć się w domu, pracy albo podczas spaceru. Poniższe objawy traktuję jako sygnał do szybkiego kontaktu z numerem alarmowym.
| Objaw | Co zrobić od razu |
|---|---|
| Ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot | Posadź osobę w wygodnej pozycji, ogranicz wysiłek, dzwoń pod 112 lub 999. Pomóż przyjąć wyłącznie leki przepisane tej osobie i stosowane zgodnie z zaleceniem. |
| Opadnięty kącik ust, osłabienie ręki, bełkotliwa mowa | Zapamiętaj godzinę początku objawów i natychmiast wezwij pomoc. Nie podawaj jedzenia, picia ani leków doustnych. |
| Obrzęk języka lub gardła, świszczący oddech, pokrzywka | Użyj należącego do poszkodowanego autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli został przepisany, i wezwij pomoc. Nie pozwalaj mu chodzić. |
| Drgawki | Usuń twarde przedmioty z otoczenia, chroń głowę i mierz czas. Nie krępuj ruchów i niczego nie wkładaj do ust. |
Przy podejrzeniu udaru każda minuta ma znaczenie, dlatego nie warto czekać, aż objawy „same przejdą”. Po napadzie drgawek, gdy ustąpią skurcze, sprawdź oddech i ułóż osobę na boku, jeśli oddycha. Numer alarmowy jest szczególnie potrzebny, gdy napad trwa dłużej niż 5 minut, powtarza się, był pierwszym w życiu, doszło do urazu albo poszkodowana osoba jest w ciąży.
Co powinno znaleźć się w domowej apteczce
Dobrze przygotowana apteczka nie musi być duża. Najbardziej przydają się rzeczy, które pozwalają zatamować krwawienie, zabezpieczyć ranę i chronić ratownika.
- rękawiczki jednorazowe, najlepiej kilka par,
- jałowe kompresy, bandaże i opatrunki uciskowe,
- folia termiczna,
- nożyczki ratownicze i środek do dezynfekcji skóry,
- maska do oddechów ratowniczych z zastawką,
- zimny okład oraz opatrunek hydrożelowy na niewielkie oparzenia,
- latarka i kartka z ważnymi numerami oraz informacjami o chorobach domowników.
Nie trzymam w apteczce przypadkowych leków „na wszelki wypadek” z myślą o podawaniu ich obcej osobie. Leki mogą uczulać, wchodzić w interakcje albo maskować objawy. Znacznie rozsądniej jest sprawdzić terminy ważności opatrunków i raz na jakiś czas odświeżyć umiejętności na praktycznym szkoleniu z RKO i AED.
Jeśli w budynku, zakładzie pracy lub galerii znajduje się AED, zapamiętaj jego lokalizację. Urządzenie jest projektowane tak, aby prowadziło użytkownika krok po kroku, dlatego brak wykształcenia medycznego nie powinien być powodem, by z niego nie skorzystać.
Najcenniejsza umiejętność to spokojna reakcja
W sytuacji nagłej nie musisz rozpoznawać dokładnej choroby ani wykonywać skomplikowanych procedur. Wystarczy, że zabezpieczysz miejsce, wezwiesz pomoc, ocenisz oddech i rozpoczniesz właściwe działanie. To właśnie te pierwsze minuty często decydują, w jakim stanie poszkodowany doczeka przyjazdu zespołu ratownictwa.
Nie obawiaj się, że pomoc wykonana zgodnie z najlepszą wiedzą okaże się niedoskonała. Największym błędem jest zwykle zwlekanie, szukanie idealnego sprzętu albo czekanie, aż ktoś inny zareaguje. Regularne ćwiczenie podstaw sprawia, że w stresie łatwiej przypomnieć sobie właściwą kolejność i zrobić to, co naprawdę może uratować życie.
