Jedno nagłe zakrztuszenie przy stole może w kilka chwil przerodzić się w stan zagrożenia życia. Wyjaśniam, jak rozpoznać prawdziwe zadławienie, kiedy zachęcać do kaszlu, jak prawidłowo wykonać uderzenia między łopatki i uciski nadbrzusza oraz dlaczego niemowlęciu nie wolno stosować tej samej techniki co dorosłemu.
Szybka reakcja decyduje o bezpieczeństwie osoby zadławionej
- Skuteczny kaszel oznacza, że należy zachęcać do kaszlu i obserwować poszkodowanego.
- Przy nieskutecznym kaszlu wykonaj 5 uderzeń między łopatki, a potem do 5 ucisków odpowiednich do wieku i sytuacji.
- U dorosłych i dzieci po 1. roku życia stosuje się uciski nadbrzusza, natomiast u niemowląt uciski klatki piersiowej.
- Przy utracie przytomności natychmiast dzwoń pod 112 lub 999 i rozpocznij resuscytację.
- Po skutecznym usunięciu ciała obcego poszkodowany powinien zostać zbadany przez lekarza.
Najpierw rozpoznaj, czy to rzeczywiście zadławienie
Zadławienie powstaje wtedy, gdy ciało obce, najczęściej kęs jedzenia albo mały przedmiot, częściowo lub całkowicie blokuje drogi oddechowe. Przy częściowej niedrożności powietrze nadal przepływa. Osoba zwykle kaszle, mówi lub płacze, choć może oddychać z wysiłkiem.
W takiej sytuacji nie uderzam od razu w plecy i nie wykonuję ucisków. Zachęcam poszkodowanego do kaszlu, nie podaję mu wody i uważnie obserwuję, czy kaszel pozostaje skuteczny. Zbyt energiczna pomoc może przesunąć ciało obce i zmienić częściową niedrożność w całkowitą.
Alarmujące objawy to nagła niemożność mówienia, kaszlu lub nabrania powietrza, chwytanie się za szyję, sinienie albo bladość i narastająca panika. Czasem pojawia się świst podczas oddychania, czyli stridor, charakterystyczny wysoki dźwięk wskazujący na zwężenie górnych dróg oddechowych.
Jeśli poszkodowany nie może skutecznie kaszleć, traktuję sytuację jak ciężkie zadławienie. Trzeba poprosić konkretną osobę o telefon pod 112, a samemu rozpocząć pomoc.
Jak pomóc dorosłemu przy ciężkim zadławieniu
Popularny chwyt Heimlicha jest dziś potoczną nazwą ucisków nadbrzusza. Aktualne zalecenia pierwszej pomocy kładą jednak nacisk na sekwencję, w której najpierw wykonuje się uderzenia między łopatki, a dopiero później uciski. To ważna różnica, bo sam ucisk brzucha nie powinien być pierwszym odruchem.
Uderzenia między łopatki
- Stań z boku i lekko za poszkodowanym.
- Pochyl jego tułów wyraźnie do przodu, aby ciało obce mogło wydostać się przez usta.
- Jedną ręką podtrzymuj klatkę piersiową.
- Wykonaj do 5 mocnych, oddzielnych uderzeń nasadą dłoni między łopatkami.
- Po każdym uderzeniu sprawdź, czy przeszkoda została usunięta.
Nie klepię poszkodowanego delikatnie ani rytmicznie. Uderzenie powinno być zdecydowane, ale kontrolowane, a pozycja z pochyleniem do przodu ma większe znaczenie, niż wiele osób zakłada.
Uciski nadbrzusza
Jeśli uderzenia nie pomogły, stań za poszkodowanym i obejmij go w górnej części brzucha. Zaciśniętą pięść umieść pomiędzy pępkiem a dolnym końcem mostka, nie bezpośrednio na żebrach ani na mostku. Drugą dłonią obejmij pięść i wykonaj do 5 szybkich, silnych pociągnięć do siebie i lekko ku górze.
Jeżeli ciało obce nadal blokuje drogi oddechowe, powtarzaj naprzemiennie 5 uderzeń w plecy i 5 ucisków nadbrzusza. Przerwij natychmiast, gdy poszkodowany zacznie głośno oddychać, kaszleć, mówić albo odzyska możliwość nabrania powietrza.
Niemowlę i dziecko wymagają innego postępowania
Niemowlę do 1. roku życia
Niemowlęcia nie wolno uciskać w nadbrzuszu. W jego przypadku stosuje się naprzemiennie uderzenia między łopatki i uciski klatki piersiowej, ponieważ uciski brzucha mogą spowodować poważne obrażenia narządów.
- Ułóż dziecko twarzą w dół wzdłuż przedramienia. Głowa powinna znajdować się niżej niż tułów.
- Podtrzymuj żuchwę, ale nie uciskaj szyi.
- Wykonaj 5 uderzeń między łopatki nasadą dłoni.
- Jeśli przeszkoda nie wypadła, ostrożnie obróć dziecko na plecy, nadal podtrzymując głowę.
- Dwoma palcami wykonaj do 5 ucisków w dolnej połowie mostka, mniej więcej 1 cm poniżej linii łączącej brodawki.
- Powtarzaj cykl 5 uderzeń i 5 ucisków klatki piersiowej aż do usunięcia ciała obcego albo utraty przytomności.
Do ust można sięgnąć tylko wtedy, gdy przedmiot jest wyraźnie widoczny i można go wyjąć jednym delikatnym ruchem. Wkładanie palca na ślepo często wciska ciało obce jeszcze głębiej.
Przeczytaj również: Ile trwa pierwsza pomoc na prawo jazdy? Poznaj obowiązkowe 4 godziny
Dziecko powyżej 1. roku życia
U dziecka po ukończeniu pierwszego roku życia postępowanie przypomina pomoc dorosłemu. Najpierw zachęć do kaszlu, a przy kaszlu nieskutecznym wykonaj 5 uderzeń między łopatki, pochylając dziecko do przodu. Jeśli to nie pomoże, zastosuj do 5 ucisków nadbrzusza, klękając za małym dzieckiem, aby zachować stabilną pozycję.
Jeśli dziecko straci przytomność, połóż je na twardym podłożu, wezwij pomoc i rozpocznij resuscytację. W przypadku dziecka i niemowlęcia, jeśli potrafisz wykonywać oddechy ratownicze, rozpocznij od 5 oddechów, a potem prowadź RKO zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Ciąża, duża budowa ciała i zadławienie bez świadków
U kobiety w widocznej ciąży nie wykonuje się ucisków nadbrzusza. Po 5 uderzeniach między łopatki należy zastosować uciski klatki piersiowej, kierując je na dolną część mostka. Tak samo postępuje się wtedy, gdy nie można bezpiecznie objąć ramionami brzucha osoby o bardzo dużej budowie ciała.
Jeśli poszkodowany siedzi na wózku, najlepiej pomóc mu pochylić się do przodu i wykonać uderzenia między łopatki. Uciski nadbrzusza można zastosować z tyłu wózka, o ile zapewniający pomoc ma odpowiedni dostęp i stabilną pozycję.
Gdy zadławienie przydarzy się samemu, najpierw zadzwoń pod 112 na głośnomówiącym, jeśli jest to możliwe. Możesz wykonać uciski nadbrzusza własnymi rękami albo oprzeć nadbrzusze o twardą krawędź krzesła. Nie wybieraj ostrego narożnika i nie trać czasu na szukanie specjalnego urządzenia.
Co zrobić po utracie przytomności
Jeśli osoba zadławiona przestaje reagować i nie oddycha prawidłowo, połóż ją na plecach na twardym podłożu. Poleć komuś wezwać pogotowie pod numerem 112 lub 999, a następnie rozpocznij RKO od uciskania klatki piersiowej.
Po serii ucisków, przed próbą wykonania oddechów, otwórz usta i sprawdź, czy ciało obce jest widoczne. Usuń wyłącznie to, co rzeczywiście widzisz. Nie wykonuj ślepego wygarniania palcem, bo możesz uszkodzić tkanki albo wepchnąć przedmiot głębiej.
Jeśli w pobliżu znajduje się AED, należy go przynieść, włączyć i wykonywać polecenia urządzenia. Nie przerywaj resuscytacji na długie poszukiwanie ciała obcego. W tej fazie najważniejsze jest utrzymanie krążenia i jak najszybsze wezwanie profesjonalnej pomocy.
Błędy, które mogą pogorszyć sytuację
- Nie uderzaj w plecy, gdy poszkodowany skutecznie kaszle.
- Nie podawaj wody, chleba ani innych produktów do „przepchnięcia” przeszkody.
- Nie wkładaj palców do ust, jeśli nie widzisz ciała obcego.
- Nie podnoś niemowlęcia za nogi i nie potrząsaj nim.
- Nie stosuj ucisków nadbrzusza u niemowlęcia ani kobiety w ciąży.
- Nie przerywaj pomocy po jednym nieskutecznym ucisku. Stosuj pełne cykle po 5 powtórzeń.
Popularne urządzenia podciśnieniowe do usuwania ciała obcego nie zastępują podstawowych działań. Aktualne zalecenia nie potwierdzają wystarczająco ich skuteczności, a przygotowanie sprzętu może opóźnić uderzenia, uciski albo rozpoczęcie RKO.
Dlaczego badanie lekarskie jest potrzebne nawet po sukcesie
Wydostanie się kęsa nie zawsze oznacza koniec problemu. Uciski nadbrzusza mogą spowodować urazy jamy brzusznej, a ciało obce może pozostać w drogach oddechowych lub przełyku. Dlatego każda osoba, u której zastosowano uciski brzucha albo klatki piersiowej, powinna zostać oceniona przez lekarza, nawet jeśli od razu poczuje ulgę.
Szczególnie niepokojące są ból brzucha lub klatki piersiowej, utrzymujący się kaszel, chrypka, świszczący oddech, trudności w przełykaniu i duszność. Przy którymkolwiek z tych objawów nie czekaj na samoistną poprawę.
Zapamiętaj prosty schemat przed sytuacją kryzysową
Najłatwiej zapamiętać kolejność: skuteczny kaszel, 5 uderzeń między łopatki, 5 odpowiednich ucisków, naprzemienne powtarzanie i RKO po utracie przytomności. U niemowlęcia uciski wykonuje się na klatce piersiowej, a nie na brzuchu.
W mojej ocenie największą różnicę robi nie perfekcyjna znajomość nazwy techniki, lecz szybkie rozpoznanie ciężkiego zadławienia i gotowość do działania. Praktyczne szkolenie z pierwszej pomocy pozwala przećwiczyć siłę, pozycję rąk i reakcję pod presją, dlatego warto odbyć je wcześniej, zanim pomoc naprawdę będzie potrzebna.
