Zmęczenie, marznięcie, kołatanie serca albo nagła zmiana masy ciała mogą mieć wiele przyczyn, ale czasem wskazują na zaburzenia pracy tarczycy. Objawy chorej tarczycy zależą przede wszystkim od tego, czy gruczoł produkuje za mało, czy za dużo hormonów. Poniżej porządkuję najważniejsze sygnały, wyjaśniam, kiedy zgłosić się do lekarza i jakie badania rzeczywiście pomagają znaleźć przyczynę.
Najważniejsze informacje o objawach chorej tarczycy
- Niedoczynność często powoduje zmęczenie, senność, marznięcie, zaparcia i przyrost masy ciała.
- Nadczynność może objawiać się kołataniem serca, potliwością, nerwowością, chudnięciem i nietolerancją ciepła.
- Powiększenie szyi, chrypka lub trudności w połykaniu wymagają oceny lekarskiej, nawet gdy wyniki hormonów są prawidłowe.
- Podstawą diagnostyki jest badanie krwi, przede wszystkim TSH, a często także FT4 i przeciwciała przeciwtarczycowe.
- Same objawy nie wystarczą do rozpoznania, ponieważ podobne dolegliwości występują przy anemii, zaburzeniach snu, stresie czy niedoborach.
Niedoczynność tarczycy spowalnia organizm
Gdy tarczyca wytwarza zbyt mało hormonów, procesy metaboliczne zwalniają. Najczęściej rozwija się to stopniowo, dlatego wiele osób przez miesiące tłumaczy swoje dolegliwości przemęczeniem, stresem albo wiekiem. Najbardziej charakterystyczne jest połączenie kilku objawów, a nie pojedyncza dolegliwość.
- ciągłe zmęczenie i senność, także po przespanej nocy,
- marznięcie, zwłaszcza dłoni i stóp,
- sucha, blada lub łuszcząca się skóra, łamliwe włosy i ich wypadanie,
- przyrost masy ciała mimo podobnego sposobu odżywiania,
- zaparcia i uczucie spowolnionego trawienia,
- problemy z pamięcią, koncentracją i obniżony nastrój,
- spadek tolerancji wysiłku oraz wolniejsze tętno,
- nieregularne miesiączki, trudności z zajściem w ciążę lub obniżenie płodności.
Nie każdy przyrost masy ciała oznacza niedoczynność. Oceniając sytuację, lekarz bierze pod uwagę również zmianę apetytu, aktywność fizyczną, sen, przyjmowane leki oraz wyniki badań. Wzrost masy ciała połączony z marznięciem, zaparciami i wyraźnym spadkiem energii jest jednak rozsądnym powodem, by sprawdzić TSH.
Przeczytaj również: Diprophos - Kiedy steryd pomoże, a kiedy zaszkodzi?
Hashimoto nie zawsze od początku daje typowe objawy
Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, jest częstą przyczyną niedoczynności. Na początku funkcja gruczołu może być jeszcze prawidłowa, a objawy bywają niejednoznaczne albo nie występują wcale. Prawidłowe samopoczucie nie wyklucza wczesnego procesu autoimmunologicznego, ale też samo podwyższone stężenie przeciwciał nie oznacza automatycznie konieczności leczenia hormonem.
Nadczynność daje objawy przyspieszenia
Przy nadczynności tarczyca produkuje zbyt dużo hormonów, przez co organizm działa jak na podwyższonych obrotach. Osoba może być pobudzona, ale jednocześnie szybko się męczyć. W mojej ocenie szczególnie mylące jest to, że niektórzy odbierają ten stan jako zwykłą nerwowość lub „dobry metabolizm”.
- kołatanie serca, przyspieszone lub nierówne bicie serca,
- uczucie gorąca i nadmierna potliwość,
- chudnięcie mimo zachowanego albo zwiększonego apetytu,
- drżenie rąk, niepokój, rozdrażnienie i trudności z zasypianiem,
- osłabienie mięśni, mniejsza wydolność i szybkie męczenie się,
- częstsze wypróżnienia lub biegunki,
- przerzedzanie włosów i kruchość paznokci,
- zaburzenia miesiączkowania.
W chorobie Gravesa-Basedowa mogą pojawić się również objawy oczne, takie jak uczucie piasku pod powiekami, łzawienie, światłowstręt, obrzęk powiek albo podwójne widzenie. Ból oka, pogorszenie widzenia lub wyraźne podwójne widzenie wymagają szybkiej konsultacji, ponieważ nie powinno się czekać na samoistne ustąpienie takich objawów.
Wyniki badań mogą wskazywać na tak zwaną subkliniczną nadczynność, gdy TSH jest obniżone, a FT4 i FT3 pozostają prawidłowe. Objawy bywają wtedy słabe lub nieobecne, ale u części osób potrzebna jest kontrola lekarska, szczególnie przy zaburzeniach rytmu serca, osteoporozie, ciąży lub starszym wieku.
Niektóre choroby tarczycy widać lub czuć na szyi
Zaburzenia hormonalne to nie wszystko. Tarczyca może się powiększyć albo zawierać guzki, mimo że produkuje prawidłową ilość hormonów. Dlatego prawidłowe TSH nie wyklucza problemu strukturalnego.
Na uwagę zasługują:
- wyczuwalne zgrubienie lub guzek z przodu szyi,
- powiększenie obwodu szyi albo widoczne wole,
- uczucie ucisku w gardle,
- trudności w połykaniu lub oddychaniu,
- utrzymująca się chrypka,
- ból szyi promieniujący do żuchwy lub ucha, zwłaszcza przy zapaleniu tarczycy,
- powiększone węzły chłonne na szyi.
Większość guzków tarczycy ma łagodny charakter, ale każdy nowy, twardy albo powiększający się guzek powinien ocenić lekarz. Zwykle potrzebne jest USG tarczycy, a w wybranych sytuacjach także biopsja cienkoigłowa. Nie warto samodzielnie oceniać guzka przez porównywanie go ze zdjęciami w internecie, ponieważ o znaczeniu zmiany decydują jej cechy w badaniu i obrazie ultrasonograficznym.
Jak sprawdzić, czy tarczyca działa prawidłowo
Najprostsza droga zaczyna się od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Po zebraniu wywiadu może zlecić badanie TSH, a jeśli wynik lub objawy tego wymagają, także FT4, FT3, przeciwciała anty-TPO, anty-TG albo przeciwciała przeciw receptorowi TSH.
- Zapisz objawy i zanotuj, od kiedy trwają, czy narastają oraz czy zmieniła się masa ciała, tętno, cykl miesiączkowy lub tolerancja temperatury.
- Wykonaj TSH zgodnie ze zleceniem. Zakres prawidłowy zależy od laboratorium, wieku, ciąży i sytuacji klinicznej.
- Rozszerz diagnostykę, jeśli lekarz uzna to za potrzebne. Sam wynik TSH nie zawsze odpowiada na pytanie o przyczynę.
- Wykonaj USG, gdy występuje powiększenie szyi, guzek, ucisk, chrypka albo nieprawidłowości wyczuwalne w badaniu.
- Omów wyniki z lekarzem, zamiast rozpoczynać leczenie na podstawie internetowego kalkulatora lub pojedynczego parametru.
Przed pobraniem krwi powiedz o przyjmowanych lekach i suplementach. Szczególne znaczenie ma biotyna, obecna w części preparatów na włosy i paznokcie, ponieważ może zaburzać niektóre oznaczenia laboratoryjne. Nie odstawiaj jednak leków na tarczycę bez uzgodnienia z lekarzem.
Częsty błąd polega na zamawianiu od razu szerokiego panelu badań i interpretowaniu każdej odchyłki osobno. Objawy mogą wynikać także z niedokrwistości, niedoboru żelaza lub witaminy B12, depresji, bezdechu sennego, przewlekłego stresu czy działań ubocznych leków. Badania mają sens wtedy, gdy interpretuje się je razem z objawami i wywiadem.
Kiedy nie czekać na planową wizytę
Większość objawów zaburzeń tarczycy wymaga spokojnej konsultacji w POZ, a nie pilnego zgłoszenia się na oddział ratunkowy. Są jednak sytuacje, w których nie warto czekać, szczególnie gdy objawy pojawiły się nagle albo szybko się nasilają.
- ból w klatce piersiowej, omdlenie lub silna duszność,
- bardzo szybkie albo wyraźnie nieregularne bicie serca,
- splątanie, znaczne osłabienie lub zaburzenia świadomości,
- trudności w oddychaniu spowodowane uciskiem szyi,
- gwałtowne pogorszenie widzenia lub silny ból oka,
- wysoka gorączka z nasilonym kołataniem serca i pobudzeniem.
W ciąży, podczas planowania ciąży oraz po porodzie zaburzenia tarczycy wymagają szczególnej uwagi. Nie należy czekać miesiącami z konsultacją, jeśli pojawiają się wyraźne objawy albo w przeszłości rozpoznano Hashimoto, chorobę Gravesa-Basedowa lub inne problemy endokrynologiczne.
Najrozsądniejszy pierwszy krok przy podejrzeniu choroby tarczycy
Najlepszym punktem wyjścia nie jest dieta eliminacyjna ani suplement „na tarczycę”, lecz rzetelna ocena objawów i badanie TSH. Nadmiar jodu, selenu lub preparatów ziołowych może zaszkodzić, a dieta bezglutenowa nie jest potrzebna każdej osobie z Hashimoto. Leczenie dobiera się do rozpoznania, wyników i sytuacji pacjenta, nie do samej nazwy choroby.
Jeśli od kilku tygodni utrzymują się zmęczenie, zmiana masy ciała, zaburzenia temperatury, kołatanie serca albo problemy z szyją, umów wizytę w POZ i zabierz listę objawów oraz przyjmowanych preparatów. Taki konkretny opis zwykle pomaga szybciej ustalić, czy przyczyną jest tarczyca, czy potrzebne są poszukiwania w innym kierunku.
