Białe naloty w jamie ustnej, pieczenie języka albo dolegliwości po antybiotykoterapii często prowadzą do pytania, czy Nystatyna Teva będzie odpowiednim lekiem. To preparat przeciwgrzybiczy z nystatyną, dostępny w postaci tabletek dojelitowych oraz granulatu do przygotowania zawiesiny. Poniżej wyjaśniam, na jakie zakażenia działa, jak prawidłowo go stosować, czym różnią się obie postaci i kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska.
Najważniejsze informacje o leczeniu nystatyną
- Nystatyna działa miejscowo przede wszystkim na drożdżaki Candida w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym.
- Zawiesina jest postacią preferowaną przy pleśniawkach oraz u małych dzieci.
- Tabletek dojelitowych nie wolno stosować dopochwowo ani rozgryzać bez wyraźnego zalecenia.
- Przy zawiesinie trzeba pamiętać o wstrząśnięciu przed każdym użyciem i maksymalnie 7-dniowej trwałości po przygotowaniu.
- Lek jest dostępny na receptę, a dawkowanie zależy od miejsca zakażenia i wieku pacjenta.
Na jakie zakażenia działa nystatyna
Nystatyna jest antybiotykiem polienowym o działaniu przeciwgrzybiczym. Uszkadza błonę komórkową drożdżaków, dlatego działa szczególnie na grzyby z rodzaju Candida, w tym Candida albicans. Nie jest jednak antybiotykiem na bakterie i nie zastępuje leczenia przeciwbakteryjnego.
Po podaniu doustnym substancja praktycznie nie wchłania się do krwi, lecz działa głównie w miejscu podania. To korzystne przy zakażeniach ograniczonych do jamy ustnej lub przewodu pokarmowego, ale oznacza też, że lek nie leczy grzybicy układowej, czyli zakażenia obejmującego narządy i krew.
Postać w zawiesinie może być stosowana między innymi przy pleśniawkach jamy ustnej, zakażeniach dziąseł, języka, czerwieni wargowej i przełyku. Tabletki dojelitowe przeznaczone są przede wszystkim do leczenia grzybic przewodu pokarmowego. Szczegóły wskazań znajdują się w ulotce granulatu w Rejestrze Produktów Leczniczych.
Preparat bywa również zalecany profilaktycznie osobom przyjmującym duże dawki antybiotyków lub kortykosteroidów. Nie oznacza to jednak, że należy stosować go po każdym antybiotyku. W mojej ocenie profilaktyka ma sens tylko wtedy, gdy lekarz rozpoznał zwiększone ryzyko kandydozy.
Tabletki dojelitowe a zawiesina doustna
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy utożsamiania wszystkich produktów z nystatyną. Różne postaci mają inne zastosowania, dlatego nie powinno się ich zamieniać samodzielnie.
| Postać | Stężenie lub dawka | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Tabletki dojelitowe | 500 000 j.m. w 1 tabletce | Grzybice przewodu pokarmowego i wybrana profilaktyka podczas antybiotykoterapii |
| Granulat do zawiesiny | 100 000 j.m. w 1 ml po przygotowaniu | Pleśniawki jamy ustnej, zakażenia przewodu pokarmowego, stosowanie u niemowląt i dzieci |
| Tabletki dopochwowe | Inny produkt leczniczy | Nie są tym samym preparatem co tabletki dojelitowe Teva |
Granulat znajduje się w butelce, z której po dodaniu wody otrzymuje się 28 ml zawiesiny. Do opakowania dołączona jest strzykawka dozująca, co ułatwia podawanie małych dawek. Tabletki dojelitowe są wygodniejsze dla dorosłych, ale nie zaleca się ich małym dzieciom.
Trzeba też jasno powiedzieć, że tabletek dojelitowych nie stosuje się dopochwowo. Jeśli problem dotyczy grzybicy pochwy, lekarz może zalecić inny preparat z nystatyną albo lek zawierający inną substancję czynną.
Jak prawidłowo stosować lek
Dawkowanie tabletek u dorosłych
W leczeniu grzybicy przewodu pokarmowego typowa dawka wynosi 500 000 j.m. co 6 godzin, czyli jedną tabletkę cztery razy na dobę. Lekarz może zwiększyć pojedynczą dawkę do 1 000 000 j.m. Maksymalna dawka dobowa wynosi 6 000 000 j.m., a leczenie może trwać do 3 tygodni.
W profilaktyce podczas antybiotykoterapii stosuje się zwykle 500 000 j.m. co 8 lub 12 godzin. Dokładny schemat zależy od powodu leczenia i decyzji lekarza. Nie należy przyjmować większej liczby tabletek tylko dlatego, że objawy ustępują wolno.
Zgodnie z ulotką tabletek leczenie należy kontynuować jeszcze przez 48 godzin po ustąpieniu objawów. Aktualne zasady dawkowania tabletek opisuje ulotka tabletek dojelitowych w Rejestrze Produktów Leczniczych.
Dawkowanie zawiesiny
Przy pleśniawkach jamy ustnej dorośli, dzieci i niemowlęta otrzymują zazwyczaj 100 000 j.m. cztery razy na dobę, czyli 1 ml przygotowanej zawiesiny cztery razy dziennie. Przed połknięciem płyn powinien możliwie długo pozostawać w jamie ustnej, ponieważ wtedy lek ma lepszy kontakt z zakażoną błoną śluzową.
W grzybicach przewodu pokarmowego u dorosłych stosuje się najczęściej 500 000 do 1 000 000 j.m. co 6 godzin. U dzieci i niemowląt dawka dobowa może wynosić od 200 000 do 2 000 000 j.m. w czterech dawkach podzielonych, ale u najmłodszych pacjentów decyzję powinien podjąć lekarz.
Przeczytaj również: Dekstrometorfan na kaszel - czy na pewno wiesz, jak go używać?
Przygotowanie i przechowywanie zawiesiny
Do butelki należy dodać przegotowaną, chłodną wodę do zaznaczonej kreski, a następnie dokładnie wstrząsnąć. Po odstaniu może być konieczne jednorazowe uzupełnienie płynu do kreski. Przygotowaną zawiesinę trzeba wstrząsać przed każdym podaniem i zużyć w ciągu 7 dni.
Zawiesiny nie należy odmierzać zwykłą łyżeczką, ponieważ jej pojemność bywa różna. Strzykawka z opakowania pozwala podać dokładnie 1 ml, czyli 100 000 j.m. nystatyny.
Przeciwwskazania i sytuacje wymagające ostrożności
Podstawowym przeciwwskazaniem jest uczulenie na nystatynę lub którykolwiek składnik preparatu. Zawiesina zawiera między innymi sacharozę, kwas benzoesowy oraz parabeny, dlatego przed zastosowaniem trzeba poinformować lekarza o nietolerancji cukrów, alergiach i chorobach metabolicznych.
U noworodków szczególnej ostrożności wymaga zawiesina zawierająca kwas benzoesowy. U dzieci w pierwszych tygodniach życia nie należy rozpoczynać leczenia samodzielnie, nawet jeśli nalot w jamie ustnej wygląda jak typowe pleśniawki.
Nystatyna praktycznie nie przechodzi do krwi, ale u osób z niewydolnością nerek może wyjątkowo pojawić się w niewielkim stężeniu. Z tego powodu lekarz powinien znać wszystkie przewlekłe choroby pacjenta oraz przyjmowane leki.
W ciąży i podczas karmienia piersią preparat stosuje się tylko po konsultacji. Małe wchłanianie z przewodu pokarmowego nie oznacza, że można zrezygnować z oceny lekarza, zwłaszcza gdy leczenie ma dotyczyć noworodka lub kobiety w pierwszym trymestrze.
Działania niepożądane i sygnały alarmowe
Nystatyna jest zwykle dobrze tolerowana. Możliwe są jednak nudności, wymioty, biegunka, wysypka lub pokrzywka. Jeśli objawy są nasilone albo nie mijają, należy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą.
Rzadko może wystąpić ciężka reakcja nadwrażliwości. Obrzęk twarzy lub języka, duszność, rozległa wysypka, pęcherze na skórze albo omdlenie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej i odstawienia kolejnej dawki do czasu uzyskania porady.
Brak poprawy po kilku dniach nie zawsze oznacza, że trzeba zwiększyć dawkę. Przyczyną może być błędne rozpoznanie, zakażenie innym drobnoustrojem, zbyt krótki kontakt zawiesiny z błoną śluzową albo nawracający problem wymagający leczenia przyczyny. Właśnie dlatego samodzielne powtarzanie kuracji zwykle przynosi mniej korzyści, niż się oczekuje.
Najważniejsza decyzja zaczyna się od właściwego rozpoznania
Preparat z nystatyną może być dobrym wyborem przy miejscowych zakażeniach drożdżakowych jamy ustnej i przewodu pokarmowego, ale jego skuteczność zależy od właściwej postaci, dawki oraz regularności stosowania. Największą różnicę robi zwykle nie wyższa dawka, lecz prawidłowe podawanie zawiesiny i dokończenie zaleconego leczenia.
Jeżeli objawy wracają, dotyczą małego dziecka, pojawiają się w ciąży albo nie ustępują mimo prawidłowego stosowania, potrzebna jest konsultacja lekarska. Nystatyna działa na określone grzyby i w określonym miejscu, dlatego nie powinna być traktowana jako uniwersalny lek na każdą zmianę przypominającą grzybicę.
